Новый мост через языки: издан первый русско-якутский иллюстрированный словарь географических терминов

Вышел в свет русско-якутский иллюстрированный словарь географических терминов учителя географии МОБУ «Якутская городская национальная гимназия им. А.Г. и Н.К. Чиряевых», Почетного работника общего образования РФ, заслуженного учителя РС (Я) Тамары Владимировны Михайловой.

 География, как школьный предмет, носит междисциплинарный характер и имеет много специфических терминов и понятий, без которых невозможно оценить суть изложенного материала. Предлагаемый иллюстрированный словарь географических терминов содержит перевод на якутский язык, объяснение происхождения и смыслового значения слов. Словарь составлен с целью сохранения родного языка, расширения области применения географических терминов в повседневной жизни и может стать одним из дидактических материалов к учебнику географии. В отличие от других классических словарей, здесь термины даются не в алфавитном порядке, а сгруппированы по географическим оболочкам.

Основами для составления словаря стали школьные учебники, толковые словари, энциклопедии и изданные в Якутии: «Словарь географических терминов», Якутск, НКИ «Бичик», 1993 (авторы Максимов Г.Н., Сивцева А.И.), рубрика «Словарь» учебника «География Якутии», Якутск, НКИ «Бичик», 2002 (авторы Жирков И.И. и др.).

Дополняют словарь картины заслуженного художника РФ, народного художника, заслуженного деятеля искусств РС (Я) Ю.В. Спиридонова. Работа с картинами является базой для понимания живописи, что тоже важно в воспитательном и развивающем плане.

Словарь издан АО НИК «Айар» им. С.А. Новгородова при финансовой поддержке Министерства цифрового развития, связи и массовых коммуникаций Российской Федерации.

Экспозиция читального зала, посвященная 130-летию великого русского поэта С.А. Есенина, «Как прекрасна Земля и на ней человек» стала лауреатом I степени  на IV международном профессиональном конкурсе «Надежды России», в номинации – оформление помещений.

 

Конституция — высший юридический акт России: все законы должны ей соответствовать.

Закрепляет:

- права и свободы человека;

- принципы государственного устройства (федерация, республика);

- разделение властей (законодательная, исполнительная, судебная);

- порядок формирования органов власти.

 

Ааҕар саалаҕа 8 "а" кылааска «Математическай этюд» диэн бырайыак көмүскүүр күрэх олус сэргэхтик, уратытык буолан ааста. Бу бырайыагы гимназиябытыгар өр сылларга үлэлээбит математика учуутала Октябрина Петровна Скрябина хаһыс да сылын салайан ыытар. Үөрэнээччилэр уруокка ылыммыт, иҥэриммит билиилэрин, пространственнай толкуйдарын араас матырыйаалы туһанан, модель оҥорон, быһааран кэпсээтилэр. Бырайыак ирдэбилин биир уратытынан буолла – оҕо сахалыы сааһылаан саҥарар дьоҕурун сайыннарыы. Математика, геометрия тиэрминнэрин сахатытар уустугун иһин, үөрэнээччилэр аналлаах тылдьыты туһанан айымньылаах үлэлэрин көмүскээбиттэрин дьүүллүүр сүбэ үрдүктүк сыаналаата. Бырайыак түмүгүнэн I,II,III миэстэлэр уонна биһирэбил бириистэр туттарылыннылар.

 

«АЙХАЛЛАН, САХАМ ТЫЛА»

https://ayar.ru/information/ajhallan-saham-tyla-uus-uran-hohoon-aayytyn-rspblketeei-kreh-tmktenne    

Семен Андреевич Новгородов аатынан «Айар» национальнай кыhа тэрийбит «АЙХАЛЛАН, САХАМ ТЫЛА» диэн уус-уран хоhоон ааҕыытын өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэҕэр 11 кылаас үөрэнээччитэ Александра Бучугасова 2 миэстэни ылбытынан итиитик-истинник эҕэрдэлиибит!(салайааччы Бурнашева О.В.) Александра бэйэтэ айбыт «Хомус» диэн хоһоонунан төрөөбүт дойду кэрэтин, ахтылҕаннаах буоларын истиҥник ойуулаан, уустаан-ураннаан дорҕоонноохтук хоһуйда. Эдэр автор айымньыта кэнчээри ыччыты дойдуга бэриниилээх буоларга, төрөөбүт тылларын таптыырга,ытыктыырга угуйар.

 

Сэтинньи маҥнайгы күнүгэр Татарстан Өрөспүүбүлүкэтиттэн үөрэҕирии салаатын бэрэстэбиитэллэрэ гимназиябытыгар күндү ыалдьыт буоллулар. Сахалыы сиэринэн алгыс ылан араас хабааннаах үлэбитин, бырайыактарбытын кытта билистилэр.

Ол курдук, алын сүһүөх кылаастар кафедралара «Орлята России» - «Өксөкү сиэннэрэ» программаларын билиһиннэрэн, хайысхаларын 4 “а” кылаас оҕолоро кэпсээтилэр. Бу бырайыак дойдуга бэриниилээх буолуу уонна омук өйдөбүлүн күүһүрдүү суолтатын чорботор. Хомуур хабылыгы олус бэркэ 4 «в» кылаастар оонньоон сэҥээриини ыллылар. Норуот педагогикатын – Айыы үөрэҕэр, Сыахай уһуйааныгар оҕолор куукуланы оҥорон таһаарыы ньыматын нөҥүө төрүт өйдөбүллэри иҥэринэллэрин көрдөрөн кэпсээтилэр. Төрөппүт комитетын салайааччыта Кобякова В.Н.. төрөппүт түмсэр киинин үлэтин сырдатта. Бу эдэр ыччаты иитиигэ көлүөнэлэр ыккардынааҕы ситим суолтатын билинэргэ ураты түгэни биэрдэ.

Онон, ыалдьыттар сырыылара норуоттар доҕордоһууларын дьоро түгэнэ буолла. Бу күн педагогтар, төрөппүттэр уонна үөрэнээччилэр күүстэрин холбоон, духуобунай үгэстэри уонна култуура сыаннастарын бөҕөргөтүүгэ төһүү куус буолла. Ыалдьыттар истиҥ көрсүһүүбүт уонна уопут атастаһыыбыт иһин махталларын тиэртилэр. Бу көрсүһүү гимназия уратытын уонна үөрэх бырайыактарын арааһын бэлиэтээтэ.

 

Олоҥхо күнэ

Олоҥхо күнүгэр гимназиябытыгар быйылгы «Олоҥхо баттл» муҥутуур кыайыылааҕа Никита Аянитов кэлэн 10 кылаастары кытта көрүстэ, олоҥхолоон иһитиннэрдэ.

 Олоҥхо ыччакка туһата сүрдээх улаханын , киэҥ-нэлэмэн буоларын эттэ:

 Олоҥхо диэн саха тылын муҥура суох баайын, кэрэтин, күүһүн түмэр эбээт. Ыччат олоҥхону истэн, ааҕан, бэйэтин төрөөбүт тылыгар бэрт дириҥ билиини ылар. Былыргы сахабыт тылын этэ-сиинэ, дэгэтэ-дойҕоҕо өйгө-санааҕа олохсуйан, тылын-өһүн баайын хаҥатар. Ол курдук, сахалыы кэпсэтэр, суруйар дьоҕурун сайыннарар. Олоҥхо – бу саха норуотун олоҕун, сиэрин-майгытын, үгэстэрин, итэҕэлин, кэрэҕэ тардыһыытын кэпсиир улуу айымньы. Ыччат олоҥхо нөҥүө төрүт култууратын, историятын, үгэстэрин билгэлээн, удьуор утумун салҕааччы буолуохтаах. Айыы аймаҕын өйүн-санаатын, көмүскэс майгытын, айылҕалыын алтыһан олорор үтүө үгэстэрин иҥэриниэхтээх. Олоҥхоҕо бухатыырдар хорсун быһыылара, кырдьыгы туруулаһыылара, күүһү-уоҕу холоһуулара, үтүөнү-кэрэни тутуһуулара кэпсэнэр. Ыччат олоҥхону истэн, кырдьыкка, хорсун быһыыга, төрөөбүт дойдуну таптыырга, дьону көмүскүүргэ үөрэнэр. Киһи сиэринэн олорорго, ытыктабыллаах буоларга, кыһалҕаны тулуйарга дьулуһар. Олоҥхо тыла, сюжетын тутула, хоһоонун дэгэтэ ыччат айар дьоҕурун арыйарга күүс-көмө буолар. Хоһоон суруйарга, кэпсээн айарга, айар кутун сайыннарарга көмөлөһөр. Онон, олоҥхо ыччакка саха тылын өйүн-санаатын, култууратын, историятын, чөл олоҕун үгэстэрин иҥэрэр, кэскилин кэҥэтэр улуу тирэх буолар эбээт!